Hoofdstuk 2: De beschermheilige van FVD

De denkwereld van orthodoxe Christenen is voor Rietveld niet onbekend. Hij groeide op in een calvinistisch gezin, maar rukte zich later los van deze strenge geloofsbeleving. In 2021 schreef hij het boek ‘De nieuwe kruisvaarders’. Rietveld zag dat er in de afgelopen jaren een bijzonder politiek fenomeen vanuit de VS naar Europa is geïmporteerd: de alliantie tussen radicaal-rechts en het orthodoxe christendom. 

In Amerika hebben de evangelicals, een groep van strenggelovige Christenen die de Bijbel letterlijk nemen, oud-president Donald Trump tot hun politieke Messias verklaard. Trump vecht tegen alles wat zij tot op het bot hekelen: de LHBTI-beweging, klimaatmaatregelen en globalisering. Én hij staat onvoorwaardelijk achter de Joodse staat Israël, iets wat voor deze groep Christenen bijzonder belangrijk is. 

Deze alliantie wierp haar vruchten af. In 2016 werd Trump gekozen tot president van de VS. De evangelicals hadden een spreekbuis: het was niemand minder dan de machtigste man van de wereld. Deze ontwikkeling bleef in Nederland niet onopgemerkt. Ook hier is een groepje van strenggelovige christenen op zoek naar een brede beweging die haar geluid laat horen. Eén van hen is dus Cor Verkade. Hij is niet alleen vastgoedondernemer, maar ook jurist en politiek commentator. 

De denkbeelden van Verkade

Wat voor een man is hij? Voor een antwoord op deze vraag duiken we in de YouTube-archieven van de christelijke televisiezender Family7. Hier zien wij Verkade regelmatig aanschuiven in het programma ‘Uitgelicht!’, waar hij duiding geeft over politieke en maatschappelijke onderwerpen. Op 27 december 2019 blikt hij bijvoorbeeld terug op het afgelopen jaar. Zijn conclusie valt niet positief uit: “Secularisatie van Europa, Islamisering van Europa, het licht gaat langzaam maar zeker uit in Europa.” 

2019 was ook het jaar waarin de Nashville-verklaring werd uitgebracht. Dat is een verklaring van Amerikaanse conservatieve christenen tegen zo’n beetje elke ‘seksuele afwijking’ die er is: homoseksualiteit, transseksualiteit, genderneutraliteit. Dat zijn onderwerpen waar Verkade een duidelijke mening over heeft: “Wees mild naar de mens, maar kijk wel welke zieke geest hierachter zit.” Het zijn woorden die niet in strijd zijn met de grondwet, maar wel uit een andere tijd en uit een andere wereld. 

Voor Verkade is er in de nabeschouwing van 2019 vooral één stip aan de horizon: de verkiezingsoverwinning van Forum voor Democratie bij de Provinciale Statenverkiezingen. Deze overwinning brengt zijn droom van een conservatief Nederland een stukje dichterbij, denkt hij in die tijd. “Forum, SGP en PVV zijn allemaal aan elkaar gewaagd. Ik denk dat Nederland gelukkig wordt als die drie partijen met elkaar gezamenlijk iets te zeggen krijgen.” 

Een nieuwe conservatieve leider

Sander Rietveld kent Verkade van vroeger. Het was zijn docent aan de Evangelische Hogeschool in Amersfoort. Rietveld vertelt dat Verkade in die tijd best ‘liberaal’ was in zijn geloofsbeleving, voor iemand uit de SGP-hoek dan. “Hij zei vaak: ‘Dat moet je allemaal niet zo letterlijk nemen. Het gaat meer om de beeldspraak’. Daarom was ik ook zo verrast toen ik hem zo’n 20 jaar later zag opduiken in de entourage van Baudet.” 

De Zembla-journalist interviewde de conservatieve vastgoedbaron voor zijn boek. Van de ‘liberale toon’ van vroeger is 20 jaar later weinig overgebleven. De Islam is volgens Verkade een ‘duivelse religie’. Hij gelooft in omvolkingstheorieën. Zo zou er sprake zijn van een duivels complot, dat uit is op het vervangen van de ‘blanke mens’. En als het puntje bij paaltje komt is volgens hem elke Moslim bereid een Christen te vermoorden, en andersom. Het klinkt allemaal niet door ‘de Heere Jezus’ geïnspireerd, wat Verkade vertelt. Integendeel: Vervang het woordje ‘Moslim’ door ‘Jood’, en je luistert naar een toespraak uit 1933. 

Verkade is, zoals we inmiddels weten, niet alleen een donateur voor Forum voor Democratie. Hij is ook de eigenaar van het pand waarin FVD is gehuisvest. Maar waarschijnlijk speelde hij al bij de oprichting van de partij een belangrijke rol. “Verkade vertelde me dat juist hij het was die Baudet de aanzet heeft gegeven om een partij op te richten. Hij was al heel lang bezig met een zoektocht naar een nieuwe conservatieve leider.” 

Het niet-gelovige zusje 

Die meent Verkade in 2015 te hebben gevonden. Dat is het jaar waarin hij Thierry Baudet voor het eerst tegenkomt en hem ook meteen een huurcontract aanbiedt voor één van zijn panden in Amsterdam. In die tijd is FVD nog geen partij, maar een denktank: een samenwerkingsverband van wetenschappers die zich bezighouden met politieke en maatschappelijke vraagstukken. Baudet en zijn medestanders zijn vooral kritisch op de Europese Unie. 

In die tijd is Baudet nog niet van plan om zelf de politiek in te gaan. Dit verandert een jaar later. De Europese Unie heeft haar zinnen gezet op een zogenoemd associatieverdrag met Oekraïne. Dat betekent dat ze op economisch vlak meer willen samenwerken met dit land. FVD wil dit tegenhouden middels een referendum. Een ruime meerderheid stemt daadwerkelijk tégen het associatieverdrag. Baudet ziet dat zijn ideeën potentie hebben en richt zijn eigen partij op. 

Naar verluid heeft Baudet daar ook een heel persoonlijke reden voor. “Er zijn verschillende verhalen in omloop waarom hij dat heeft gedaan. Wat telkens terugkomt: Hij had niet zo veel geld. Hij was mislukt als columnist én als wetenschapper. Hij werd op straat gezet door de Universiteit van Tilburg. Toen is tegen hem gezegd: ‘Als jij een partij begint, dan heb je gewoon inkomsten.’ “

Dat soort verhalen doen ook in Hilversum de ronde. Hier werkte Baudet als radio-columnist voor de Evangelische Omroep (EO). Off the record vertelt een oud-collega van hem aan mij dat hij in deze tijd financieel in de problemen zat. Zo zou hij niet eens genoeg geld hebben gehad om een treinkaartje te kopen. Een andere collega zou hem hierbij te hulp hebben moeten schieten. Het zijn verhalen vanuit de wandelgangen en het is moeilijk te achterhalen wat klopt en wat niet. 

Hoe het ook achter de schermen is gelopen, in het najaar van 2016 krijgt Verkade eindelijk zijn ‘niet-religieuze SGP’. Begin 2017 wordt FVD met twee zetels in de Tweede Kamer gekozen. Twee jaar later boekt de partij een monsterzege bij de Provinciale Statenverkiezingen. Het plan van Verkade lijkt te lukken. 

In zijn overwinningsspeech refereert Baudet aan de ‘boreale wereld’. Dat woordje klinkt in de oren van veel Nederlanders misschien intellectueel, maar het betekent in de politieke context niets anders dan ‘raszuiver’ en sluit naadloos aan bij extreemrechtse omvolkingstheorieën. De kwade machten achter dit complot? Volgens extreemrechts zijn dat vaak ‘Joodse elites’. 

.

‘Maar hij is pro-Israël’ 

Hier wordt het verhaal behoorlijk tegenstrijdig. Verkade gelooft, net als Baudet, in antisemitische complottheorieën. Maar de vastgoedondernemer is zelf géén antisemiet. Integendeel, hij zet zich zelfs in tegen antisemitisme. Samen met twee andere mannen uit de reformatorische hoek heeft Verkade de ‘Stichting Antisemitisme Preventie’ opgericht. En die is nergens anders gehuisvest dan in hetzelfde pand als Forum voor Democratie.  

Zijn liefde voor “de Joodse broeders” (citaat Verkade. Red.) zit hem in zijn interpretatie van de Bijbel. Volgens orthodoxe Christenen is het Joodse volk de ‘oogappel van God, Gods uitgekozen volk.’ Daarnaast speelt de Joodse staat Israël een belangrijke rol in Bijbelse profetieën. Het is de plek waar Jezus Christus terug zal keren op aarde.  

Israël speelt voor orthodoxe Christenen een grote rol: het is de plek waar Jezus Christus terug zal keren op aarde.

Aan de ene kant vecht hij dus hartstochtelijk tegen antisemitisme. Aan de andere kant refereert hij aan antisemitische complottheorieën. Hoe gaan die twee dingen samen? 

Verkade zet dit soort theorieën een beetje naar zijn eigen hand. Volgens hem zit er geen Joodse elite, maar de Satan achter het omvolkingscomplot. 

En Baudet? Verkade spreekt hem in de hoogtijdagen van FVD vrij van antisemitisme vanwege het zogenaamde pro-Israël standpunt dat de partij in het begin nog inneemt. “Baudet was natuurlijk lange tijd niet uitgesproken antisemitisch. Dat was latent wel aanwezig of misschien onuitgesproken, maar dat werd niet gezegd. Het was voor mensen zoals Verkade best wel makkelijk om te zeggen: ‘Baudet is niet antisemtisch. Kijk maar, hij is Pro Israël.’ “ 

En inderdaad: Baudet post in deze tijd op sociale media foto's in een IDF-shirtje, een shirt van de Israëlische strijdkrachten. In 2017 post hij met Chanoeka, het Joodse lichtfeest, een foto op Facebook met een Israëlische ambassadeur. De titel van de foto is ‘Celebrating Chanoeka with Netanyahu’s man in Europe.’ Of in het Nederlands: ‘Chanoeka vieren met Netanyahu’s man in Europa.’ 

Maar deze steunbetuigingen voor de Joodse staat Israël hebben nooit zo waanzinnig veel betekend, denkt Rietveld. “Het hele idee dat je niet vóór Israël én tegelijkertijd antisemitisch kan zijn is heel vreemd. Het kan namelijk heel goed samengaan. Baudet zag, denk ik, Israël lang als een voorbeeldstaat die zich verzet tegen ‘de moslims’. Ook had hij veel respect voor de ‘superslimme joden’, die volgens hem heel veel macht naar zich toe wisten te trekken, wat eigenlijk ook gewoon een heel erg antisemitisch idee is.” 

De afkeer van FVD

Gelooft Verkade in de ‘integriteit’ van Baudet? Of neemt hij het antisemitisch randje van FVD voor lief, om de reden dat de partij op andere vlakken wél het liedje zingt dat hij graag wil horen? Het is moeilijk te zeggen. Feit is wel dat naarmate het antisemitisme van Baudet sterker naar buiten komt, Verkade steeds meer afstand van hem neemt. 

Dat gebeurt op een glijdende schaal. Eind 2020 komen voor het eerst concrete verhalen naar buiten over antisemitische uitlatingen van Baudet. In een interview met WNL op NPO Radio 1 probeert Verkade dan nog wel het één en ander te relativeren. “Mocht Baudet echt antisemiet zijn, dan leer ik hem dat af. Maar ik zie bij Forum een mega pro-Israël standpunt. Dat kun je nooit hebben als je antisemiet bent.” 

Maar stukje bij beetje wordt het ware karakter van FVD ook voor hem duidelijk. De kous is voor Verkade definitief af wanneer Baudet het christendom in het najaar van 2022 een “kneusjesreligie” en “een ideologie voor zwakkelingen met een gebrek aan mannelijkheid” noemt. De FVD-voorman heeft nieuwe vriendjes opgedaan. Hij zoekt toenadering tot conservatief-islamitische podcasters. Zijn “kijk op de Islam is veranderd” en ook van het ‘mega pro-Israël-standpunt’ is niets meer over. De partij schaart zich nu openlijk achter de ‘Pro Palestina’-beweging.

Verkade heeft zich in Baudet als ‘de nieuwe conservatieve leider’ vergist, maar wil daar niets meer over kwijt. Via WhatsApp laat hij mij weten: “Meer dan dat Forum zich helaas zo ontwikkeld heeft dat zij niet het benodigde ‘zusje’ van de SGP blijkt te zijn, (en JA21 helaas ook al niet) en dat we daar dus op zoek naar kunnen blijven, heb ik niet te melden…” 

Dat is om twee redenen jammer. Ten eerste had ik graag wederhoor gepleegd over zijn nogal tegenstrijdige opvattingen. Ten tweede: Staat hij nog wel achter zijn keuze om FVD onderdak te geven? Rietveld denkt van niet. “Ik denk dat hij hem gewoon niet uit het pand in Amsterdam krijgt.”