Je zou het een speling van het lot kunnen noemen, dat ik Stefan* en Matthias* voor deze afstudeerproductie mag interviewen. Als je het aan Matthias vraagt is het vooral een kwestie van ‘Goddelijke voorbestemming’, want “toen de Heer ons heeft geschapen, zag Hij ons al samen hier zitten.” 

Zijn vriend *Stefan is een goede kennis van mij. Jaren geleden leerde ik hem toevallig kennen via sociale media. Hij en ik waren toen beiden lid van een totaal niet politiek gerelateerde Facebook-groep. Wanneer ik hem aan de telefoon vertel wat het onderwerp van mijn afstudeerproductie is, roept hij uit: “Oh, wat leuk!” Hij brengt mij in contact met zijn vriend *Matthias: een oud-docent Godsdienst uit de reformatorische gemeente.

Niet bang voor ruzie

De twee kennen elkaar sinds hun tienerjaren. Op de middelbare school zorgde het duo ooit voor flinke ruzie. In die tijd speelde er in de media een discussie over een christelijke huisbaas die een homoseksuele huurder had geweigerd vanwege zijn geaardheid. Stefan en Matthias schreven een open brief waarin zij het voor hun geloofsgenoot opnamen: "Je moet altijd vrij zijn om vanuit jouw christelijke visie dat soort beslissingen te nemen." De twee werden van school gestuurd, maar weigerden ook maar iets van hun woorden terug te nemen. Jongens die voor hun zaak staan, maar dan op z'n christelijk-orthodox. 

Ik ontmoet de twee in een fastfood-restaurant aan de rand van Zwolle. Ik ben benieuwd wat me te wachten staat. Het een en ander weet ik al: Stefan is van oorsprong synodaal-gereformeerd, en nu inmiddels evangelisch. Hij stemde zo'n 10 jaar geleden op de ChristenUnie, maar kan zich niet meer vinden in hun standpunten. Met de Provinciale Statenverkiezingen stemde hij op FVD, met de Tweede Kamerverkiezingen switchte hij naar de PVV. 

Matthias schrijft boeken met een christelijke inslag, bijvoorbeeld tegen pesten op school. Of over de evolutie, volgens hem een leugen. Heel vroeger stemde hij op de Reformatorische Politieke Federatie (RPF), een voorloper van de ChristenUnie. Later stemde hij op de SGP. Nu is hij lid van een niet-confessionele partij: Forum voor Democratie. 

De hemel op aarde 

Hoe kwam hij hier terecht? Terwijl veel Nederlandse kiezers afhaakten toen FVD de complotkant opging, raakte Matthias in die tijd juist enthousiast over de partij. Vooral Baudets inzet tegen de ‘vaccinatiedwang’ viel bij Matthias in de smaak. Dit had volgens hem eigenlijk de taak van de SGP moeten zijn. “Als je het hebt over christelijke ethiek, dan heb je het ook over de vrijheid van het geweten. De één vindt het bijvoorbeeld goed om vlees te eten, de ander niet. In de Bijbel staat letterlijk: je moet elkaar daarin een stuk vrijheid geven en elkaar niet veroordelen.” 

En ook op andere vlakken laat Baudet volgens Matthias het christelijke geluid horen. Het verzet van Baudet tegen de Europese Unie en het WEF (World Economic Forum) ziet hij in het licht van Bijbelse verhalen over het streven naar één wereldstaat. Het voorbeeld dat hij aandraagt hebben we al eerder langs zien komen: de torenbouw van Babel. “Je ziet dat God dat niet goedkeurt, maar dat Hij dat uit elkaar slaat. En dat er aparte landen en aparte volken ontstaan.” 

Volgens hem doen de EU en het WEF pogingen om “de hemel op aarde te stichten”. En dat is volgens hem gevaarlijk. “Kijk naar die Social Development Goals van het WEF. Het lijkt allemaal heel mooi, maar het is een utopie. Als de mens streeft naar een hemel op aarde, dan draait het altijd uit op een hel. Het is de mens die zich verheft ten opzichte van de schepper.” 

‘Onze cultuur verandert en islamiseert’

En Stefan? Hij durft de vergelijking met de torenbouw van Babel niet te maken. Dat noemt hij “misschien een beetje ver gezocht”. Wel vindt hij, net als Matthias, dat de Europese Unie een soort ‘wereldrijk’ is. Hij denkt dat onze eigen cultuur meer en meer verwatert. “Het is niet zoals in Amerika, waar ze één taal spreken. We hebben verschillende culturen, verschillende talen. Ik vind het een opgedrongen eenheid. Het is sowieso niet christelijk, volgens mij.” 

Zijn euroscepsis, maar vooral ook zijn kijk op de Islam dreven hem tijdens de Tweede Kamerverkiezingen in de armen van de PVV.  “Ik stemde heel vroeger op de ChristenUnie. Nu niet meer, omdat ze al die Moslims toelaten. Onze cultuur verandert, Nederland islamiseert. Kijk maar om je heen: Boa’s mogen hoofddoekjes dragen, er komen gebedsruimtes aan de universiteiten. Dat is de salamitactiek: elke keer een beetje meer.” 

De Islam en het Christendom zijn volgens hem niet met elkaar verenigbaar. “Ze hebben gewoon andere normen en waarden. Bij ons is het: ‘Keer de andere wang toe, heb je vijanden lief’. In hun cultuur vernietig je de vijand. Dat zag je ook met 7 oktober, toen interviewden ze Moslims in een supermarkt in Duitsland. Die zeiden letterlijk, in het openbaar, dat ze blij waren en dat ze feest hadden gevierd.”

Klimaatverandering bestaat niet 

De beide oude schoolvrienden hekelen vanuit hun geloofsvisie ook de klimaatmaatregelen van ‘het establishment’: de klimaatverandering bestaat volgens hen niet. Deze conclusie trekken ze, je raadt het al, uit de Bijbel. “Er staat dat bij de wederkomst van Jezus deze aarde zal worden gereinigd met vuur en dat God vervolgens een nieuwe aarde zal scheppen. Dat geeft een andere visie op de toekomst van onze planeet. Ik geloof niet in dat hele verhaal van de klimaatverandering”, zegt Matthias.

Stefan voegt hieraan toe: “Je hebt tegenwoordig veel Christenen die zeggen: ‘We moeten de hemel op aarde stichten’, maar ik vind dat God dat moet doen. Dat betekent niet dat je de aarde bewust moet vervuilen, maar ik vind het persoonlijk gewoon een teken van hoogmoed te zeggen: we kunnen zelf het klimaat veranderen.” 

Dat is een stroming binnen het christendom die in de 19e eeuw is ontstaan. Het fundamentalisme gaat uit van de mogelijkheid van de mens om precies te snappen wat God allemaal bedoelt. De Bijbel is een soort spoorboekje en daarin duikt iets als de klimaatcrisis niet op. Wat wel opduikt: de poging om een wereldrijk te stichten. Vandaar ook hun hartstochtelijke afkeer tegen de EU. 

Zembla-journalist Sander Rietveld groeide, zoals we weten, zelf op in een orthodox-christelijke omgeving. Zijn familie hing dezelfde ideeën aan en had dezelfde vijandbeelden. Volgens hem is het logisch dat mensen met deze denkbeelden de weg kunnen vinden naar radicaalrechts. “Het fundamentalisme is een wereldbeeld waarin geprobeerd wordt alle grijstinten uit te wissen. De rechtstreekse interpretatie van de Bijbel leidt tot zwart-wit-denken, tot ‘wij-zij’ en tot uitsluiting. Hier ligt de voedingsbodem voor populisme. Dat is precies wat populisme doet.” 

Vooral de vijanden komen vaak overeen: ‘De linkse grachtengordel’, de moslims die het christendom verwerpen en elites die een duister plan nastreven. “Als je in dader-slachtofferrollen denkt, dan geloof je al heel snel in denkbeelden van kwaadaardige machten die de heerschappij willen afpakken van de natie. Baudet is daar heel erg op gespitst. Daarom is hij ook zo anti-EU.”

Gevoeligheid voor complotten

 
Rietveld vertelt dat fundamentalistische christenen zeer gevoelig zijn voor complotten. Uit een onderzoek blijkt bijvoorbeeld dat men in de SGP-achterban twee keer zo vaak in dat soort verhalen gelooft dan bij de rest van de Nederlandse bevolking. We weten uit het laatste artikel dat ook Cor Verkade, ooit een soort patron voor FVD, ideeën zoals de omvolkingstheorie aanhangt.

Voornamelijk het idee van een ‘antichrist die een wereldheerschappij zal stichten’ is wijdverspreid in fundamentalistische kringen. “Dat maakt mensen natuurlijk heel vatbaar voor de ideeën en complottheorieën van Baudet en andere rechts-radicale leiders over het installeren van een wereldregering. Tijdens de Coronapandemie zag je dus ook waarschuwingen in deze kringen: ‘Kijk uit, ze proberen een wereldregering te stichten’. Dat is één op één het verhaal van Baudet.” 

Rol FVD is uitgespeeld

Maar toch, in orthodox-christelijk Nederland is de rol van FVD inmiddels een beetje uitgespeeld. Dat zit hem eigenlijk in twee dingen die in de loop van deze drie hoofdstukken al kort zijn besproken: Ten eerste staat Baudet niet meer achter Israël. Ten tweede heeft hij het ‘cultuurchristendom’ losgelaten, hij noemde het christendom zelfs een ‘kneusjesreligie’. Rietveld hierover: “Een échte toenadering tussen de SGP en FVD zie ik bijvoorbeeld niet meer gebeuren. Ik denk dat orthodoxe christenen lange tijd dachten: ‘Met Baudet is over het christendom wel te praten. Er is een soort common ground’. En dat is nu weggevallen.”  

Het zijn vooral ‘complotchristenen’ zoals Matthias die zich nog achter hem scharen, legt Rietveld uit. “Als theorieën zoals de ‘deepstate’ echt jouw diepste overtuigingen zijn, dan heb je nog wat te zoeken bij FVD.” 

Het gat dat door Baudets ‘afkeer van God’ is ontstaan, wordt intussen ingevuld door een oude bekende. Tijdens de Tweede Kamerverkiezingen deed de PVV van Geert Wilders het ook in de Bijbelbelt buitengewoon goed. In sommige gemeenten werd ze zelfs de grootste partij en pakweg 8 procent van de kiezers uit de SGP-achterban stemde dit keer blauw. “Als je radicaal-rechtse sympathieën hebt en je bent anti-islam en anti-EU, dan heb je een heel goed alternatief. Dan stem je gewoon op de PVV. En nu zie je ook juist weer een toenadering tussen SGP en PVV.” 

 

‘De sloopkogel van God’ 

Blijft er nog één vraag over: Baudet en Wilders zijn zelf allebei niet per sé gelovig. Ze voldoen ook niet aan het beeld van de ‘christelijke leider’: De één slingerde een paar jaar geleden naaktfoto’s de wereld in via sociale media en gaf openlijk toe dat hij “ooit wel een keer” cocaïne heeft gebruikt. De ander zegt van zichzelf dat hij “niets heeft met het geloof”. Sterker nog, er gaan verhalen rond dat Wilders ooit in zijn bureau in de Tweede Kamer werd gezegend door een orthodox-christelijke predikant en dat hij dat absoluut verschrikkelijk vond.

Hoe verkopen strenggelovige christenen aan zichzelf dat zij op één van deze twee mannen stemmen? Ook dit antwoord vinden we in hun interpretatie van de Bijbel. “Voor deze groep Christenen hoeft de sterke man niet per sé een Christen te zijn. Kijk maar naar de VS: De ‘evangelicals’ zien Trump als een soort oud-testamentarische koning Cyrus. God gebruikte hem om het volk Israël vrij te laten uit de ballingschap. Dat was een heiden die niet volgens Zijn wet leefde, maar God gebruikte hem als instrument. Over Trump zegt men in de VS: ‘Dat is de sloopkogel van God’. En dat kun je dus net zo goed over iemand als Wilders denken.” 

Om het in niet-religieuze taal samen te vatten: De vriendschap tussen radicaal-rechts en orthodoxe christenen is aan het einde van de rit eigenlijk vooral één ding: nuchtere machtspolitiek. “Die mensen hebben het gevoel dat ze in de verdediging zitten, want zij zien alles alleen maar kapotgaan en verder wegglijden. Daar heeft de SGP niets tegen in kunnen brengen de afgelopen jaren. Het is dus aantrekkelijk voor die mensen om te zeggen: ‘We stemmen nu op een grote partij, die eindelijk iets van onze idealen waar gaat maken.’ ”